Azbest podczas remontu: jak to sprawdzić przed rozbiórką

Jeśli remontowany budynek lub jego warstwy wykończeniowe pochodzą sprzed 1997 roku, przed rozbiórką, szlifowaniem lub skuwaniem trzeba sprawdzić, czy nie ma w nich azbestu. Pojedynczy podejrzany materiał, taki jak klej do płytek, szpachla czy klej pod wykładziną PCV, można zbadać, pobierając próbkę i wysyłając ją do laboratorium. Przy większych pracach rozbiórkowych lub remontowych zwykle potrzebna jest inwentaryzacja azbestu wykonywana na miejscu przez specjalistę.

Azbest podczas remontu to nic niezwykłego. Stosowano go w wielu popularnych materiałach budowlanych i nie da się go rozpoznać gołym okiem. W tym artykule wyjaśniamy, jak sprawdzić, czy jest azbest, kiedy wystarczy próbka i co zrobić, gdy azbest pojawi się w trakcie prac.

Dlaczego azbest trzeba sprawdzić przed remontem?

Nienaruszony materiał zawierający azbest nie uwalnia włókien. Ryzyko pojawia się, gdy materiał zostaje uszkodzony: szlifowany, wiercony, skuwany lub zrywany. Wtedy włókna mogą przedostać się do powietrza, a ich wdychanie może w dłuższej perspektywie prowadzić do poważnych chorób, takich jak pylica azbestowa (azbestoza) i międzybłoniak.

Również przepisy, których przestrzeganie nadzoruje Państwowa Inspekcja Pracy, zakładają, że przed rozpoczęciem rozbiórki sprawdza się, czy materiały zawierają azbest. Jeśli prace wykonuje firma, musi ona wiedzieć, które materiały zawierają azbest, aby bezpiecznie zaplanować pracę. W razie wątpliwości, jakie przepisy dotyczą danego przedsięwzięcia, można zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy.

Równie ważny jest powód praktyczny: jeśli azbest zostanie wykryty dopiero w trakcie rozbiórki, prace zostają wstrzymane, harmonogram się wydłuża, a koszty rosną. Sprawdzenie z wyprzedzeniem prawie zawsze jest tańszą opcją.

Jak sprawdzić, czy w remontowanym miejscu jest azbest?

Pewną odpowiedź daje tylko analiza laboratoryjna. Ocenę ryzyka można jednak zacząć od trzech pytań:

• Kiedy budynek zbudowano lub ostatnio remontowano? Jeśli warstwy wykończeniowe lub konstrukcje pochodzą sprzed 1997 roku, może w nich być azbest.
• Jakie materiały będą usuwane lub naruszane? Typowe to klej do płytek i fugi, szpachle ścienne i sufitowe, wykładziny PCV i ich kleje, płytki PCV, izolacja rur i różnego rodzaju płyty.
• Czy budynek był już badany? Wspólnota, spółdzielnia mieszkaniowa lub poprzedni właściciel mogą mieć wcześniejszą inwentaryzację lub wyniki badań. Warto sprawdzić, czy dotyczą one właśnie materiałów objętych remontem.

Najczęstsze remonty dotyczą łazienek, kuchni i podłóg. W łazience azbest może występować w kleju i szpachli za płytkami, w kuchni w szpachli ściennej i kleju za płytkami nad blatem, a na podłogach w kleju pod wykładzinami i płytkami PCV. Więcej w artykułach azbest w łazience i azbest w kleju do płytek.

Czy potrzebna jest inwentaryzacja azbestu, czy wystarczy próbka?

Zależy to od zakresu remontu i od tego, jakie informacje są potrzebne do zaplanowania rozbiórki.

• Próbka często wystarcza, gdy chcą Państwo wiedzieć, czy pojedynczy, wyraźnie odgraniczony materiał zawiera azbest. Przykładem jest klej do płytek w jednym pomieszczeniu albo stara wykładzina PCV na podłodze. Próbkę można pobrać samodzielnie zgodnie z instrukcją i wysłać do laboratorium.
• Inwentaryzacja azbestu jest potrzebna, gdy do usunięcia jest wiele materiałów, remont ma duży zakres lub do zaplanowania rozbiórki potrzebny jest pisemny raport z inwentaryzacji, co często dotyczy przedsięwzięć wspólnot i spółdzielni mieszkaniowych. Podczas inwentaryzacji specjalista przegląda budynek, pobiera potrzebne próbki i sporządza raport.

Asbestlab jest laboratorium: analizujemy próbki, ale nie wykonujemy inwentaryzacji na miejscu. Jeśli potrzebna jest inwentaryzacja, należy zwrócić się do specjalisty w swojej okolicy. Różnicę opisuje dokładniej artykuł inwentaryzacja azbestu czy analiza azbestu. Jeśli nie są Państwo pewni, co pasuje do Państwa sytuacji, można zapytać nas przed wysłaniem próbek.

Jak pobrać próbkę na azbest w remontowanym miejscu?

Próbkę można pobrać samodzielnie, gdy materiał jest nienaruszony, a miejsce pobrania małe. Najważniejsze jest, aby pobrać próbkę właśnie z materiału, który ma zostać usunięty, i tak, aby obejmowała wszystkie warstwy. Na ścianie łazienki oznacza to na przykład płytkę, klej i szpachlę aż do podłoża.

• Należy założyć rękawice jednorazowe i najlepiej maskę ochronną co najmniej klasy FFP3.
• Miejsce pobrania lekko się zwilża, aby powstało jak najmniej pyłu.
• Nożem lub dłutem odspaja się kawałek o wielkości około 2–5 centymetrów i wkłada go od razu do strunowego woreczka foliowego.
• Woreczek umieszcza się w drugim woreczku i zapisuje na nim pomieszczenie, miejsce i materiał.
• Miejsce pobrania zakleja się taśmą, a powierzchnię przeciera wilgotną szmatką.

Z każdego materiału, który różni się od pozostałych, pobiera się osobną próbkę. Jeśli podłoga i ściany łazienki mają różne płytki i kleje, są to dwie różne próbki. Dokładniejsze instrukcje zawiera artykuł jak pobrać próbkę na azbest.

Co zrobić, jeśli azbest pojawi się w trakcie remontu?

Należy natychmiast przerwać pracę w tym miejscu. Nie wolno dalej szlifować, wiercić ani rozbierać, a pyłu nie należy sprzątać zwykłym odkurzaczem ani szczotką.

1. Strefę pracy trzeba odgrodzić, a inne osoby nie powinny przebywać w pomieszczeniu.
2. Należy sfotografować i zanotować dokładne miejsce i materiał.
3. Próbkę podejrzanego materiału pobiera się w kontrolowany sposób albo prosi fachowca o przyjazd, jeśli materiał jest uszkodzony na większej powierzchni.
4. Przed podjęciem decyzji o dalszych krokach trzeba poczekać na wynik z laboratorium.
5. Jeśli wynik jest dodatni, rozbiórkę planuje się jako prace z azbestem i zleca firmie posiadającej kwalifikacje do usuwania azbestu.

Jeśli wynik jest ujemny, można kontynuować pracę z tym materiałem. Trzeba jednak pamiętać, że wynik dotyczy tylko zbadanego materiału: jeśli podczas rozbiórki odsłoni się nowa warstwa lub inny materiał, również bada się go osobno.

Spokojne wstrzymanie prac jest prawie zawsze tańsze niż zgadywanie. Bardziej szczegółowy sposób postępowania opisuje wpis podejrzenie azbestu w trakcie remontu.

Lista kontrolna przed rozpoczęciem remontu

Zanim odspoi się pierwszą płytkę lub zeszlifuje szpachlę, warto przejść przez następujące punkty:

• Ustalić wiek budynku i warstw wykończeniowych.
• Sporządzić listę materiałów, które podczas remontu będą usuwane, szlifowane lub wiercone.
• Zapytać wspólnotę, spółdzielnię lub poprzedniego właściciela o wcześniejsze inwentaryzacje i wyniki badań.
• Zdecydować, czy wystarczy pojedyncza próbka, czy potrzebna jest inwentaryzacja.
• Pobrać próbki zgodnie z instrukcją pobierania próbek, tak aby obejmowały wszystkie warstwy.
• Opisać każdą próbkę: pomieszczenie, miejsce i materiał.
• Uwzględnić w harmonogramie czas na wyniki przed rozpoczęciem rozbiórki.
• Przekazać wyniki wykonawcy i innym osobom biorącym udział w pracach przed ich rozpoczęciem.
• Jeśli wykryto azbest, poprosić o ofertę firmę posiadającą kwalifikacje do usuwania azbestu, zanim podpisze się umowę na roboty.

Ile kosztuje analiza próbki na azbest?

W Asbestlab analiza kosztuje 39,90 € + VAT za próbkę, czyli 50,07 € z VAT (fiński VAT 25,5 %). Cena jest taka sama dla 1–100 próbek. Koszt przesyłki nie jest wliczony. Próbki wysyła się za pośrednictwem Poczty Polskiej do laboratorium w Finlandii, gdzie są analizowane za pomocą elektronowego mikroskopu skaningowego JEOL SEM-EDS, a wynik jest wysyłany e-mailem, zwykle tego samego dnia, w którym próbka dotrze do laboratorium. Jeśli wyśle się próbki z odpowiednim wyprzedzeniem przed rozbiórką i uwzględni czas doręczenia przesyłki, wynik będzie znany przed rozpoczęciem prac. Można sprawdzić cennik lub zamówić analizę online i zapłacić kartą.